Kuratorski przegląd treści o sztucznej inteligencji, technologii i transformacji cyfrowej.

Polskie modele AI coraz częściej trafiają do rankingów. Problemem pozostaje sposób ich porównywania

Rozwój polskich modeli językowych coraz częściej przedstawiany jest jako technologiczny wyścig. Kolejne publikacje informują, że wybrany model pokonał zagraniczną konkurencję, osiągnął rekordowy wynik albo został najlepszym polskim rozwiązaniem opartym na sztucznej inteligencji.

Takie komunikaty dobrze sprawdzają się w nagłówkach, ale nie zawsze pomagają użytkownikowi, firmie lub instytucji odpowiedzieć na podstawowe pytanie: który model rzeczywiście nadaje się do konkretnego zastosowania?

Problem zaczyna się już na poziomie nazewnictwa. Pod wspólną nazwą modelu może występować kilka różnych wersji. Mogą różnić się liczbą parametrów, sposobem trenowania, przeznaczeniem, licencją oraz wymaganiami sprzętowymi.

Model bazowy nie jest tym samym co model instrukcyjny. Model przygotowany do dalszego trenowania nie powinien być oceniany według tych samych kryteriów co gotowy chatbot. Kwantyzacja również nie zawsze oznacza powstanie nowego modelu. Często jest jedynie innym sposobem zapisania jego wag, pozwalającym uruchomić rozwiązanie na słabszym sprzęcie.

Jeżeli wszystkie te warianty zostaną wrzucone do jednej tabeli, ranking może wyglądać profesjonalnie, ale porównywać obiekty pełniące zupełnie inne funkcje.

Podobny problem dotyczy benchmarków. Jeden model może bardzo dobrze wypadać w testach wiedzy ogólnej, drugi w zadaniach programistycznych, a trzeci w rozumieniu języka polskiego. Wysoki wynik w jednej kategorii nie oznacza automatycznie, że model będzie najlepszym wyborem do analizy dokumentów, obsługi klienta albo pracy lokalnej.

Benchmark mierzy konkretny test, wykonany w określonych warunkach. Na wynik wpływają między innymi wersja modelu, treść instrukcji systemowej, temperatura, liczba prób, sposób oceniania oraz wykorzystany zestaw danych.

AI miała obniżyć koszty programowania. Teraz sama zaczyna generować rachunki

Jedną z najczęściej powtarzanych obietnic związanych ze sztuczną inteligencją było obniżenie kosztów tworzenia oprogramowania. AI miała przyspieszyć pracę programistów, ograniczyć powtarzalne zadania i zmniejszyć koszty zespołów IT.

Coraz więcej sygnałów z rynku pokazuje jednak, że rzeczywistość jest bardziej złożona. Problemem nie jest już tylko pytanie, czy AI potrafi generować kod. Coraz ważniejsze staje się pytanie: ile kosztuje cały proces korzystania z AI w praktyce?

Przez długi czas wiele narzędzi AI działało w modelu abonamentowym. Użytkownik lub firma płacili stałą miesięczną opłatę i mogli korzystać z narzędzia w dość przewidywalnym zakresie. Obecnie coraz większe znaczenie ma model rozliczeń oparty na tokenach.

W takim modelu koszt zależy od liczby zapytań, długości kontekstu, złożoności zadania oraz ilości przetwarzanych danych. Dla firm oznacza to istotną zmianę. Koszt pracy z AI może przestać być prostym abonamentem, a zacząć przypominać dynamicznie rosnący rachunek za zużycie zasobów.

To szczególnie ważne w projektach programistycznych, gdzie agenci AI mogą analizować repozytoria, generować kod, uruchamiać testy, poprawiać błędy i wielokrotnie przetwarzać duże fragmenty kontekstu technicznego.

W praktyce organizacje mogą odkryć, że AI nie usuwa kosztu pracy programistów, lecz tworzy dodatkową warstwę procesu. Programiści nadal są potrzebni do oceny jakości wygenerowanego kodu, refaktoryzacji, kontroli architektury, utrzymania spójności projektu, pisania i poprawiania testów oraz podejmowania decyzji technicznych.

W efekcie

Właśnie z tego powodu ranking AI może przyspieszać część prac, ale jednocześnie generować nowe zadania kontrolne. To zjawisko bywa określane jako „sprzątanie po AI”. Nie musi to oznaczać, że AI jest nieopłacalna. Oznacza raczej, że jej użycie trzeba mierzyć w całym procesie, a nie tylko na poziomie pojedynczego wygenerowanego fragmentu kodu.

AI może zwiększyć PKB Polski, ale sama technologia nie wystarczy

Według raportu Banku Światowego sztuczna inteligencja może zwiększyć realny PKB Polski od 1,3% do nawet 12,1% do 2035 roku. To bardzo duży potencjał, ale nie jest to scenariusz automatyczny.

Najważniejszy wniosek jest prosty: sama dostępność narzędzi AI nie wystarczy. O wyniku zdecyduje to, czy firmy, instytucje i administracja będą potrafiły wykorzystać AI produktywnie, czyli nie tylko testować nowe aplikacje, ale realnie zmieniać procesy, organizację pracy i sposób podejmowania decyzji.

Obecnie tylko około 8% polskich firm korzysta z AI w przynajmniej jednym procesie biznesowym. To pokazuje, że przestrzeń do wzrostu jest bardzo duża, ale również że Polska znajduje się dopiero na początkowym etapie praktycznej adaptacji tej technologii.

AI może stać się dla gospodarki czymś więcej niż narzędziem do automatyzacji pojedynczych zadań. Jej większe znaczenie może polegać na podniesieniu produktywności całych organizacji: szybszym przetwarzaniu informacji, lepszej analizie danych, sprawniejszym projektowaniu usług i ograniczaniu pracy rutynowej.

Raport zwraca jednak uwagę, że największe korzyści pojawią się tam, gdzie technologia zostanie połączona z inwestycjami, kompetencjami menedżerskimi, edukacją i stabilnym otoczeniem regulacyjnym. AI nie zastępuje dojrzałości organizacyjnej. Raczej ujawnia, które firmy i instytucje są gotowe na zmianę, a które nadal mają problemy z podstawowym uporządkowaniem procesów.

Szczególnie ważny będzie rynek pracy. AI nie musi oznaczać prostego zastępowania ludzi przez maszyny. Bardziej prawdopodobna jest zmiana zadań, przesuwanie pracowników do nowych ról i rosnące znaczenie kompetencji związanych z analizą, kontrolą jakości, zarządzaniem procesami oraz współpracą człowieka z systemami AI.

Dlatego jednym z kluczowych warunków sukcesu będą programy przekwalifikowania i wsparcie pracowników w okresie przejściowym. Bez tego korzyści z AI mogą skoncentrować się głównie po stronie firm i właścicieli kapitału, zamiast szerzej przełożyć się na lepsze miejsca pracy i wzrost poziomu życia.

To ważny sygnał dla polskiej gospodarki. AI może być realnym źródłem wzrostu, ale tylko wtedy, gdy zostanie potraktowana jako element szerszej transformacji: technologicznej, organizacyjnej, edukacyjnej i regulacyjnej.

Największym błędem byłoby uznanie, że wystarczy kupić dostęp do narzędzi AI. Największą szansą jest natomiast nauczenie firm i instytucji, jak używać AI świadomie, mierzalnie i odpowiedzialnie — jako warstwy wspierającej produktywność, a nie jako kolejnego modnego dodatku do istniejącego chaosu.